فلج خواب ( Sleep Paralysis) به حالت ناتواني درانجام حركات ارادي حين خواب اطلاق مي شـود.فلج خواب يـك تـجربـه ي دلــهره آور و هراس انگيزمي بـاشد. فـلـج خـواب اغـلب اوقات هنگام بيدارشـدن از خـواب و يـا در مـوارد نـادر در لحظه ي به خـواب رفتن رخ مي دهد. فلج خواب از چند ثانيه تاچـند دقيـقه بـه طـول مي انجامد. 25 تا 30 درصدجـمعيت كشـور حـداقل يكبار در طول زندگي خوداخـتـلال فلج خـواب را تـجـربه كرده اند. فلج خواب ميتواند در هر سني روي دهد.

علايم فلج خواب: 

1- ناتواني در حركت دادن تنه، دستها و پاها و صحبت كردن ( فرد از فرط ترس ميخواهد فرياد بكشد و براي بيدار شدن تقلا مي كند، اما گويي تلاش وي بي نتيجه است ). 

2- فلج تمام و يا بخشي از عضلات اسكلتي بدن. 

3- احساس خفگي و نزديك بودن زمان مرگ ( گويي موجودي روي قفسه سينه ي شما قرار گرفته است ). 

4- وحشت زدگي و اضطراب. 

5- توهمات خواب ( Hypnagogic Hallucinations ): به توهمات شنيداري، ديداري و لمسي رويا مانند اطلاق مي شود. احساس حضور يك انسان ديگر در اتاق، احساس فشردگي در قفسه سينه، ديدن سايه ي افراد، ديدن منبع نوراني، شنيدن صداي افراد، شنيدن صداي قدمهايي كه نزديك ميشوند، ديدن شبح، تجربه خروج از بدن، احساس شناور شدن در هوا، شنيدن صداي بازو بسته شدن درها. 


تصورات غلط نسبت به فلج خواب و يا بختك: 

آزار و اذيت توسط جن، شيطان، ديو و يا موجودات فرازميني، و يا اشتباه گرفتن آن با تجربه خروج از بدن. 


علت ايجاد فلج خواب: 

عوامل ژنتيكي، اضطراب و استرس، اختلال هراس و اختلال در نظم خواب را در پيدايش فلج خواب دخيل مي دانند. 


مكانيسم ايجاد فلج خواب: 

در طي خواب در مرحله ي حركات سريع چشم (REM  )، يعني مرحله اي كه رويا بيني در آن روي مي دهد، مغز انتقال سيگنالهاي عصبي بسوي عضلات اسكلتي ( به استثناي عضله ديافراگم و عضلات چشم ) را مسدود و متوقف مي سازد، تا شما روياهاي خود را برون ريزي نكنيد ( يعني مثلا وقتي خواب ميبيند در حال دويدن هستيد، از رختخواب بلند نشويد و شروع به دويدن نكنيد ). هنگامي كه شما قصد داريد از خواب بيدار شويد، مغز مجدداً كنترل عضلات را به دست ميگيرد. اما گاهي اوقات قبل از اينكه مغز كنترل عضلات اسكلتي را بدست گيرد و عضلات از حالت فلج بودن خارج گردند، شما هشياري خود را باز مي يابيد. كه نتيجه ي آن احساس هراس آور فلج بودن بدنتان خواهد بود. نقطه ي مقابل اين عارضه زماني است كه برخي افراد هنگام رويا ديدن دستها و پاهاي خود را تكان ميدهند و يا در موارد شديد تر دچار خوابگردي ميشوند. 
چه چيزهايي احتمال تكرار فلج خواب را افزايش ميدهند: 

1-كساني كه بطور طاق باز و رو به پشت ميخوابند بيشتر به فلج خواب دچار ميشوند. 

2-برنامه ي خواب نامنظم و محروميت از خواب. 

3- افزايش استرس و اضطراب. 

4- تغييرات ناگهاني در سبك و يا محيط زندگي. 

5- مصرف قرصهاي خواب آور و آنتي هيستامينها. 

چگونه هنگام تجربه فلج، بدن خود را از اين وضعيت هراس آور خلاصي بخشيم: 
1- سعي كنيد انگشتان دست و يا پاي خود را تكان دهيد. 

2- چشمان خود را به شدت تكان دهيد، به دنباي آن پلكها و سر خود را. 

3- سعي كنيد وضعيت خروج از بدن را در خودتان القا كنيد. 
درمان فلج خواب: 

فلج خواب يك اختلال خواب بي خطر است. تنها با رعايت اصول بهداشت خواب، خودداري از طاق باز خوابيدن و كاهش استرسها و هراسها ميتوان تكرار آن را به حداقل رساند. افرادي كه هفته اي يكبار به فلج خواب دچار ميشوند لازم است تحت درمان دارويي ( مصرف ضد افسردگي ها ) قرار گيرند.

 

فلج خواب يا به اصطلاح عموم " بختک " با زمينه ژنتيکي در نتيجه استرسهاي روزمره به وقوع مي پيوندد و هيچگونه عارضه جسمي در پي ندارد. 


* تشريح چگونگي فلج خواب يا بختک 
دقيقا پيش از خواب طبيعي و يا هنگام بيدار شدن بامدادي و هنگامي که فرد دراز کشيده حالتي موسوم به فلج خواب رخ مي دهد که در آن فرد براي چند ثانيه ( گاهي تا چند دقيقه ) مطلقا ً قادر به حرکت نيست ولي در عين حال نسبت به کليه وقايع اطراف خود آگاه است . 


مي توان با لمس بدن فرد يا صدا کردن اسم او، وي را از اين حالت خارج کرد. در ضمن گاهي اوقات فرآيندهاي ذهني خواب در زمان فلج خواب بروز مي کند و فرد حتي ممکن است در حالت بيداري و فلج، رويا ببيند که اکثر اين روياها هشدار دهنده و ترسناکند. 


* علت ايجاد " بختک " 
به طور يقين مي توان گفت ؛ که فلج خواب در اثر ناهنجاري مغزي ايجاد مي شود که در آن مکانيسمهاي عصبي، در زماني نامناسب فعال شده اند. 

خواب چنين افرادي به جاي آنکه با امواج آهسته مغزي ( آلفا ) آغاز شود مستقيما وارد مرحله عميق مي شود و اين بدين معناست که فرد مبتلا به فلج خواب، خواب سبک يا به اصطلاح چرت زدن را تجربه نمي کند. 

فلج خواب يک اختلال ژنتيکي است و تقريبا کليه افراد مبتلا داراي ماده ويژه اي در خون به نامHLA-DR2 هستند. در ضمن فلج خواب هيچ عارضه جسمي ايجاد نکرده و با اضطراب و استرس تشديد مي شود. 
لازم به ذکر است عارضه مذکوربا داروهايي از قبيل ايمي پيرامين و آمفتامينها به طور موفقيت آميزي درمان مي شود.